Применение системного подхода к формированию эколого-гуманистических ценностей в процессе школьного химического образования. Мектептегі химиялық білім беру процесінде экологиялық-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыруда жүйелілік тұрғысын қолдану. - Roman, S. V. (Journal of Educational Sciences, 2016)
Задачи исследования, результаты которого отражены в статье: (1) выделить теоретические основы системного подхода, с помощью которых станет возможным наиболее содержательно и точно описать формирование эколого-гуманистических ценностей школьников в процессе изучения химии как систему; (2) на основании полученного материала и теоретико-методологических обобщений определить концепцию всего исследования в целом. В статье рассмотрены научно-теоретические принципы системного подхода к проблеме формирования эколого-гуманистических ценностей школьников в процессе школьного химического образования. Теоретическое исследование подходов к определению понятия «система», рассмотрение ее основных признаков и свойств,критериев отбора ее компонентов позволило нам выделить основные системные свойства. Они дали возможность наиболее содержательно и точно описать формирование эколого-гуманистических ценностей школьников в процессе изучения химии как систему, а также будут положены в основу ее создания уже в качестве педагогической системы. Для исследования системы формирования эколого-гуманистических ценностей в процессе школьного химического образования в качестве наиболее целесообразных нами были избраны следующие аспекты системного подхода: системно-компонентный, системно-структурный, системно-функциональный, системно-коммуникативный, системно интеграционный, системно-исторический (системно-генетический). Эти подходы учтены при проектировании концептуальных положений формирования ценностей в обучении химии. Основные свойства системы формирования эколого-гуманистических ценностей в процессе школьного химического образования: целостность и делимость; неаддитивность системы, целенаправленность, структурность, иерархичность, интегративность, эквипотенциальность, функциональность, синергизм, информационность, взаимозависимость между системной и внешней средой, открытость, равновесие, надежность, стойкость, динамичность. Разработана концепция формирования эколого-гуманистических ценностей в процессе школьного химического образования, которая состоит из пяти теоретических положений, сочетающих весь предыдущий и предопределяющих последующий теоретико-методологический материал нашего исследования. Концептуальные положения разработаны на базе компетентностного и культурологического, аксиологического подходов. Мақалада мектептегі химиялық білім беру процесінде оқушылардың экологиялық-адамгершілік құндылықтарын жүйелілік тұрғысынан қалыптастыру мәселелерінің ғылыми-теориялық ұстанымдары қарастырылған. «Жүйе» ұғымын анықтаудағы теориялық зерттеулер бізге жүйелілік негіздерінің басты белгілері мен сипатын, оның компоненттерінің өлшеуіштерін іріктеуді жүйелілік тұрғысынан қарастыруға септігін тигізді. Олар мектептегі химиялық білім беру процесінде оқушылардың экологиялық-адамгершілік құндылықтарын жүйелілік тұрғысынан қалыптастыруды мазмұнды және нақты сипаттауға мүмкіндік туғызады, сонымен қатар педагогикалық жүйе жасауда сол негіздер салынатын болады. Мектептегі химиялық білім беру процесінде оқушылардың экологиялық-адамгершілік құндылықтарын жүйелілік тұрғысынан қалыптастыруды барынша мақсатты түрде зерттеу үшін біз жүйелілік тұрғыларының: жүйелі-компоненттік, жүйелі-құрылымдық, жүйелі-функционалдық, жүйелі-қатысымдық, жүйелі-интегративтік, жүйелі-тарихи (жүйелі-генетикалық) сияқты аспектілерін таңдадық. Біздің зерттеуіміздің нәтижесінде алдыңғы және кейінгі теориялық-әдіснамалық материалдар тұтас қамтылып, мектептегі химиялық білім беру процесінде оқушылардың экологиялық-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың бес теориялық ережеден тұратын тұжырымдамасы жасалды. Тұжырымдамалық ережелер құзырет, мәдениет және аксиологиялық тұрғылар базасында дайындалды.