Құндылыққа негізделген білім беру контексінде жоғары сынып оқушыларының құқықтық мәдениетін қалыптастырудағы мектеп пен отбасының серіктестігі (Journal of Educational Sciences, 2025)
Мақалада құндылыққа бағдарланған білім беру контексінде жоғары сынып оқушыларының құқықтық мәдениетін қалыптастырудағы мектеп пен отбасының әріптестігі қарастырылады. Зерттеу Қазақстан тәжірибесін Финляндия, Түркия және Оңтүстік Кореяның білім беру модельдерімен салыстырмалы талдау негізінде жүргізілді. Шетелдік зерттеулерде отбасы мен мектептің серіктестігі оқушылардың азаматтық және құқықтық санасын дамытудың негізгі факторы ретінде анықталса, Қазақстанның білім беру жүйесінде бұл үдеріс белсенді енгізілу кезеңінде тұр. Соңғы үш жылда (2023–2025) халықаралық жарияланымдарда (Wiley, MDPI, SAGE) құқықтық тәрбиенің тиімді моделі ретінде «мектеп – отбасы – қауымдастық» триадасы тұжырымдамасы ұсынылған.Мақалада құндылықтық қағидаттарға, сектораралық өзара іс-қимылға және әлеуметтік әріптестіктерге негізделген құқықтық мәдениетті қалыптастырудың педагогикалық моделі ұсынылады. Оқушылардың құқықтық ойлауын, азаматтық жауапкершілігін және мінез-құлық мәдениетін дамытуда ата-аналардың, мұғалімдердің және қауымдастықтың рөліне ерекше назар аударылады. Зерттеудің практикалық бөліміне Тараз қаласынан 110 респондент қатысты, оның ішінде 60 оқушы, 30 ата-ана және 20 мұғалім болды.Жүргізілген зерттеу Қазақстандағы құқықтық тәрбие жүйесін жетілдіруге және құндылыққа бағдарланған тәсілдерді қазіргі білім беру үдерісіне кіріктіруге практикалық маңызға ие. Алынған нәтижелер мектеп мазмұнын жаңарту жағдайында құқықтық мәдениетті қалыптастыру тетіктері туралы түсініктерді кеңейтеді. Құқықтық сананың тұрақты дамуы тек мектеп пен отбасының тәрбиелік ықпалдарының бірлігі жағдайында ғана мүмкін екені көрсетілді. Ұсынылған әдістемелік шешімдер педагогикалық жоғары оқу орындарының тәжірибесінде және педагогтердің біліктілігін арттыру жүйесінде пайдаланылуы мүмкін. Ұсынылған қорытындылар серіктестік модельдерді ұлттық азаматтық-құқықтық білім беру стратегиясына жүйелі түрде енгізудің қажеттілігін растайды.Түйін сөздер: құқықтық мәдениет, мектеп-отбасы серіктестігі, құндылыққа негізделген білім беру, салыстырмалы талдау, азаматтық сана, құқықтық тәрбие.