Журнал «Вестник КазНУ. Серия педагогические науки» был основан в 1992 году. Учредителем и издателем журнала является Казахский национальный университет имени аль-Фараби. Журнал имеет разработанные и утвержденные обложку и титульные листы с указанием вуза, выходные данные номера, ISSN, eISSN, состава редколлегии, редакционную политику, публикационную этику и веб-сайт. Журнал выпускается периодичностью 4 раза в год. Статьи журнала регистрируются в БД CrossRef и к каждой авторской статье обязательно присваивается DOI – цифровой идентификатор объекта, который используется с для обеспечения цитирования, ссылки и выхода на электронные документы. Журнал индексируется Казахстанской базой цитирования (КазБЦ) АО «Национальный центр государственной научно-технической экспертизы» (НЦГНТЭ). Журнал также размещен в Научной электронной библиотеке elibrary.ru в открытом доступе для читателей и включен в аналитическую базу данных «Российский индекс научного цитирования» (РИНЦ). В составе редакционной коллегии журнала представлены ведущие казахстанские и зарубежные ученые. Журнал следует политике информационной открытости и доступности публикаций авторов, статьи размещаются на сайте журнала на трех языках в полнотекстовом доступе. Цели и задачи журнала Цель журнала – публикация и обсуждение результатов научных исследований в области образования и педагогики, философии и образования, социологии и психологии образования, экономики и менеджмента образования для совершенствования и повышения уровня и качества развития казахстанского образования и науки, представленности исследований казахстанских ученых в мировом образовательном сообществе. В этом отношении журнал носит интеграционный характер для представления результатов исследования в области образования с точки зрения разных социальных, гуманитарных и естественных наук: педагогики и психологии, социологии и философии, экономики и менеджмента, дидактике и методикам обучения научных дисциплин, изучения различных научных подходов к развитию мировой и отечественной системы обучения и воспитания. Журнал представляет площадку для дискутирования современных реформ образования с научной точки зрения по дошкольному, школьному, вузовскому и послевузовскому образованию; реализации возможности научно-образовательного сотрудничества университетских ученых и учителей школ, психологов образования, социальных работников, экономистов и философов, врачей; отражения передовых научных результатов исследований, презентации сотрудничества отечественных и зарубежных ученых. Преимущества публикаций в журнале – научная новизна, наукоемкость, высокий уровень отбора статей – уникальность и рецензирование статей независимыми экспертами, междисциплинарный характер рассмотрения проблем образования. Задачи журнала: Освещение новых научных результатов фундаментальных, прикладных, инновационных исследований, проводимых в разных регионах Казахстана и за рубежом в области образования и педагогики на трех языках – казахском, русском, английском; Доступность и обсуждение результатов научных исследований, международных и отечественных групп ученых – педагогов, психологов, социологов, учителей, практиков в их сотрудничестве и коллаборации; Интеграция подходов отечественной психолого-педагогической и зарубежной образовательной науки, демонстрация сложных дизайнов исследования с количественной и качественной валидностью полученных результатов исследования; Отражение результатов научных исследований казахстанских и зарубежных авторов в мировом образовательном сообществе посредством включения журнала в мировые, международные базы данных журналов и статей; Продвижение и реклама казахстанской педагогической науки, научных школ к новым мировым достижениям; Создание среды открытости и доступности обсуждения результатов научных исследований молодых ученых – докторантов PhD; Постепенное увеличение доли статьей на английском языке – до 20-30%, и др. Тематические направления журнала Материалы журнала освещают широкий круг проблем в области педагогики и развития образования – научные обзоры, результаты теоретических и практических исследований по истории и методологии образования, социальным и психологическим вопросам образования, профессиональной подготовке кадров, сравнительной педагогике, инклюзивному образованию, методики преподавания предметов и методики воспитания, электронному обучению и дистанционному образованию и др. Статьи публикуются по следующим разделам педагогики и проблем образования: История. Методология современного образования. Психолого-педагогические проблемы профессиональной подготовки специалистов. Психолого-педагогические исследования. Электронное обучение и дистанционное образование. Сравнительное образование. Менеджмент образования. Инновационное развитие вузов. Инклюзивное образование. Оценка и измерение в образовании: отечественный и зарубежный опыт. Теория и методика воспитательной работы. Методика преподавания дисциплин. Текущими актуальными направлениями в Казахстане являются: Этнопедагогические основы национального воспитания молодежи в условиях системных изменений в обществе. Философия и методология педагогики и образования. Парадигмальные сдвиги в теориях педагогики. Педагогические концепции великих мыслителей (аль-Фараби, Абай Кунанбаев и др.) и их потенциал в достижении успехов в образовательном процессе. Поликультурное и мультикультурное образовательное пространство. Международные исследования качества образования. Академическая и функциональная грамотность обучающихся. Новые достижения инновационной дидактики средней и высшей школы. Создание системы подготовки научно-педагогических кадров: отечественный и зарубежный опыт. Эволюция развития содержания образования в казахских школах. Уникальные школы на территории Казахстана. Заимствование и плагиат Редакционная коллегия «Вестник КазНУ. Серия педагогические науки» при рассмотрении рукописи на соответствие формальным требованиям (оформление рукописи) также проводит проверку на наличие заимствованного текста в рукописи посредством системы проверки на плагиат, доступ к которой обеспечен подпиской университета или на основе национальной подписки. Только оригинальные рукописи и/или те рукописи, в которых по результатам проверки посредством системы антиплагиат оригинальность составляет более 80 % направляются для дальнейшего рецензирования. В случае, если рукопись не соответствует предъявляемым в журнале требованиям оформления и не является оригинальной работой по результатам проверки на плагиат, то рукопись возвращается автору для корреспонденции для внесения соответствующих изменений и повторного направления рукописи для рассмотрения редколлегией посредством электронной платформы журнала. Использование ИИ-инструментов Использование ИИ допускается как вспомогательное (языковая правка, перевод, форматирование, подготовка библиографии, техническая обработка данных) при обязательной проверке авторами. Факт использования ИИ раскрывается в сопроводительном письме. Не допускается использование генеративного ИИ для фабрикации/фальсификации данных, создания фиктивных источников/ссылок и манипуляций с иллюстрациями/данными, вводящих в заблуждение. *Автор(ы) рукописи, одобренной к опубликованию в журнале обязаны осуществить оплату за публикацию в соответствии с утвержденным прейскурантом стоимости за публикацию в научных журналах КазНУ имени аль-Фараби. Согласно утверждённому прейскуранту, оплата за публикацию составляет 60 000 тенге за одну статью. В исключительных случаях при наличии иных источников финансирования серии журнала авторы могут полностью или частично освобождаться от оплаты за опубликование статьи. Квитанция об оплате за публикацию в формате pdf направляется автором(-ами) на адрес электронной почты редакции журнала.
Вестник КазНУ. Серия «Педагогические науки» ISSN: 2520-2634 e-ISSN: 2520-2650 (до марта 2017 года ISSN 1563-029) Казахский национальный университет имени аль-Фараби http://bulletin-pedagogic-sc.kaznu.kz/index.php/1-ped
Цифрлық ортада информатика мұғалімдерінің оқыту әдістеріне vibe coding пен жасанды интеллектіні интеграциялау
Қазақстандағы білім беру жүйесіндегі талаптардың артуының себебінен жаңа пәндер мен оқу құралдары пайда болды. Сондай құралдардың бірі – Vibe code жасанды интеллект. Бұл зерттеу жұмысында осы құралдарды жоғары білім беру жүйесіне енгізу жолдары қарастырылады. Зерттеуге Ақпараттық технологиялар және информатика пәні мұғалімдігінің студенттері қатысты. Олардың жас ерекшеліктерін ескеріп, студенттердің білім алу процесіндегі қиындықтарды талдап шықтық. Нәтижесінде Vibe code пайдалану арқылы, білім алушылардың оқуға деген мотивциясының артқанын байқауға болады. Бақылау топтарындағы дәстүрлі форматтағы оқытудың келесідей кемшіліктерін анықтадым. Оларға: оқу тапсырмаларын орындауға көп уақыт жұмсалатыны, яғни менің ойымша студенттерге тапсырма беру кезінде олардың уақыт менеджментіне сай жұмыс жасай алмайтынын байқадым. Яғни тапсырманы орындау үшін Vibe code қолдану арқылы студенттер өз уақытын үнемдеп, тиімді басқара алады екен. Сол себепті бұл әдістің артықшылығы көп студенттерге ыңғайлы екенін студенттердің өздері атап өтті. Vibe code бұл бағдарламалау жолдарының жаңа әдісі. Бұл әдісті жоғары оқу орындарында қолданудың практикалық нұсқаулығы осы мақалада көрсетілген. Тәжірибеге Л. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 120 студенті қатысты. Бұл құрал болашақ студенттердің уақыт жоспарлауына, бағдарламалау әдістерін тез меңгеруге, қиын тапсырмаларды бөлікке бөліп орындауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге Vibe code арқылы студенттер Жасанды интеллектінің көру элементтерін интеграциялау арқылы, үлкен жобалық проектілер орындауға мүмкіндік беретін таптырмас құрал. Аталған құралды жоғары білім беруде қолдану нұсқаулығы мен жолдары мақалада көрсетілді. Олардың дәстүрлі оқыту форматынан ерекшеліктерін атап өту, бұл құралдардың білім беру сапасын жоғарлататынын байқатады. Түйін сөздер: жоғары білім, информатика мұғалімдері, инновациялық оқыту технологиялары, жасанды интеллект, vibe code.
Электронное обучение и дистанционное образование
Авторлық құқық (c) 2026 Journal of Educational Sciences
Студенттердің академиялық ұтқырлыққа бейімделуі: психологиялық-педагогикалық механизмдер мен практикалар
Мақалада жоғары білім беруді интернационалдандыру жағдайында студенттердің академиялық мобильдікке бейімделу мәселесі қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі халықаралық мобильділіктің артуымен және студенттердің жаңа академиялық және әлеуметтікмәдени ортаға тиімді бейімделуін қамтамасыз ету қажеттілігімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – студенттердің бейімделуінің психологиялық-педагогикалық механизмдерін анықтау және оларды университеттік ортада қолдаудың тиімді практикаларын әзірлеу және апробациялау. Зерттеу әдіснамасы аралас тәсілге (mixed-methods) негізделген және сандық әрі сапалық әдістерді қамтиды. Эмпирикалық база ретінде Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті мен Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің 128 студенті алынды. Диагностикалық құрал ретінде К. Роджерс пен Р. Даймондтың әлеуметтік-психологиялық бейімделу әдістемесі, сондай-ақ сауалнама, сұхбат және контент-талдау қолданылды. Алғашқы диагностика нәтижелері студенттердің бейімделу деңгейінде академиялық компоненттің салыстырмалы түрде жоғары екенін, ал әлеуметтік-мәдени және психологиялық бейімделудің жеткіліксіз дамығанын көрсетті. Осы анықталған мәселелер негізінде психологиялықпедагогикалық қолдау моделі әзірленді, оған үш негізгі компонент енгізілді: академиялық кеңес беру, мәдениетаралық сүйемелдеу және дербестік дағдыларын дамыту. Модельді апробациялау оның тиімділігін көрсетті: бейімделудің интегралды көрсеткіші 3,58- ден 4,12-ге дейін өсті, жоғары деңгейдегі студенттердің үлесі артты, ал төмен деңгейдегілердің үлесі азайды. Ең маңызды өзгерістер эмоционалдық жайлылық, бейімделгіштік және ішкі бақылау көрсеткіштері бойынша байқалды, бұл тұрақты бейімделу стратегияларының қалыптасқанын дәлелдейді. Зерттеу нәтижелері студенттердің академиялық мобильдікке тиімді бейімделуі кешенді психологиялық-педагогикалық қолдау жүйесін қажет ететінін растайды. Зерттеудің практикалық маңыздылығы университеттерде академиялық мобильділіктің сапасын арттыру және студенттердің халықаралық білім беру кеңістігіне табысты кірігуін қамтамасыз ету үшін қолдануға болатын тиімді модель мен практикалар жүйесін әзірлеуде көрінеді. Түйін сөздер: академиялық ұтқырлық, бейімделуі, психологиялық қолдау, психологиялықпедагогикалық механизмдер, мәдениетаралық құзыреттілік, интернационалдандыру, студенттерді қолдау.
Кеңестік және қазіргі кезеңдегі оқушылардың дене дайындығы мен дене даму динамикасын анықтайтын факторлар
Мақалада Кеңес Одағы ыдырағанға дейінгі кезеңде және қазіргі уақытта 9-сынып оқушыларының дене бітімі мен дене дамуының дайындығын талдау нәтижелері келтірілген. Зерттеудің мақсаты зерттелетін кезеңдегі 9-сынып оқушыларының дене дамуының ерекшеліктері мен дене дайындығын, оларды анықтайтын факторларды, оларды жетілдіру жолдарын ұсынуға бағытталған. Зерттеу бағыттары 9-сынып оқушыларының дене дамуы мен дене бітімінің дайындығы деңгейінің ерекшелігін анықтау болды; дене шынықтыру мұғалімдерінің оқушылардың дене бітімінің жетілу белгілерінің динамикасына қатысты пікірлері; зерттелетін белгілер арасындағы корреляциялық байланыстың мәлімдемелері; 9-сынып оқушыларының дене дамуы мен дене дайындығын жетілдіру. Алынған нәтижелер дене дамуының динамикасын және оқушылардың дене дайындығын сипаттайтын факторлар туралы теориялық идеяларды жетілдіреді. Ал практикалық нәтижелер дене жетілудің осы белгілерін дамытуды жүзеге асырудың әдістемелік тәсілдерін ұсынады.Зерттеуге Ақтөбе қаласының 40 педагог дене тәрбиесі және 9-сынып 300 оқушысы қатысты. Қазіргі мектеп оқушылары кеңес одағы ыдырағанға дейін дене дайындық параметрлерінде өз құрдастарынан төмен екендігі анықталды. Бұл көбінесе оқушылардың жылдамдық пен күшжылдамдық қабілеттерін сипаттайтын көрсеткіштерге қатысты болды. Қазіргі мектеп оқушыларының ұзындығы мен дене салмағы кеңес одағы ыдырағанға дейінгі құрдастарына қарағанда жоғары екендігі анықталды. Сонымен қатар қазіргі мектеп оқушыларының функционалдық мүмкіндіктері төмендеді. Түйін сөздер: оқушылар, дене дайындығы, дене дамуы, динамика, корреляциялық талдау, факторлар.
Студенттерді жасанды интеллект арқылы ағылшынша-қазақша аударма ерекшеліктерін талдауға үйрету
Бұл ғылыми зерттеу мақаласы болашақ аудармашыларға жасанды интеллект арқылы ағылшынша-қазақша алдын ала аударылған көркем әдеби шығарманы сын тұрғысынан талдап үйретуге бағытталған. Зерттеудің мақсаты студенттерді жасанды интеллект құралдарын пайдалана отырып, аудармаларды ағылшынша-қазақша талдауға оқыту әдістемесін әзірлеу және теориялық негіздеу болып табылады. Зерттеудің негізгі міндеттері студенттердің қызығушылықтарын арттыру мақсатында жасанды интеллектінің қазақ тілінде ұсынылған көркем туындысын дұрыс бағалау, жасанды интеллект өніміне сын көзбен қарау, аударма қателерін анықтау, оны жою жолдарын түсіндіріп талдау және дәлелдеу, аударма сапасының жоғары деңгейінде сақталуын қадағалау, синтетикалық ЖИ контентін ой елегінен өткізу, жасанды интеллект аудармасына 100% сенбеуді үйрету, ЖИ аудармасының растығын тексеру, көркемдік құралдармен дұрыс өңделгендігін тексеруге бағытталған. Сондай-ақ, оқу үдерісінде студенттер жасанды интеллект өнімдерін сын тұрғысынан саралап, аударма құзыреттілігін дамытып, прозалық мәтінді интерпретациялау қабілеттерін қалыптастырады. Жүргізілген талдау кезінде бірнеше қарама-қайшылықтар туындағандықтан, оларды жоюдың ең тиімді жолдары ұсынылды. Зерттеу әдістемесі ғылыми әдебиеттерді талдауға, түпнұсқа мен ЖИ ұсынған аудармаларды салыстырмалы талдауға, сауалнама жүргізу және бақылау әдістеріне негізделген. Эксперимент аралас әдіс арқылы жүзеге асқандықтан, оның қатысушылары ерікті таңдап алдынды. Тәжірибелік-педагогикалық жұмысқа Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің 3-курсынан 50 студент қатысты. Тәжірибелік-педагогикалық жұмыс үш кезеңнен тұрды. Экспериментте қатысушылардың аударма құзыреттілігі жасанды интеллект өнімдеріне сын тұрғысынан қарауды үйрету арқылы қалыптастыруға болатыны анықталды. Жүргізілген талдау ЖИ аудармаларына сыни талдау жасау студенттердің аударма құзыреттілігінің дамуына ықпал ететіндігін көрсетті. Зерттеудің құндылығы оның цифрлық трансформация жағдайында көркем аударманы оқыту әдістемесін дамытуға және білім беру процесінде жасанды интеллектіні қолданудың шегі мен мүмкіндіктеріне қосқан үлесімен анықталады. Алынған нәтижелердің тәжірибелік маңыздылығын ағылшынша-қазақша бағытта жұмыс атқаратын болашақ кәсіби аудармашыларды даярлау үшін оқу бағдарламаларын, практикалық сабақтар мен бағалау материалдарын әзірлеу кезінде пайдалануға болады. Түйін сөздер: жасанды интеллект, болашақ аудармашы, сыни талдау, ЖИ өнімдері, аударма құзыреттілігі.
Инновационная образовательная экосистема университета как фактор повышения качества подготовки специалистов
Статья посвящена анализу процесса формирования инновационной образовательной экосистемы в ведущем казахстанском университете в условиях цифровой модернизации и инновационного развития высшего образования. Изучено восприятие студентами, преподавателями и работодателями ключевых элементов инновационной образовательной экосистемы и их влияния на формирование профессиональных, цифровых и коммуникативных компетенций выпускников.Эмпирическая часть основана на фокус-группах с участием студентов разных уровней, преподавателей и представителей работодателей. Анализ качественных данных позволил выявить как общие требования к образовательной среде, так и специфические ожидания отдельных групп заинтересованных сторон. Особое внимание уделено подходу «students as partners», интеграции практико-ориентированного обучения, наставничества, цифровых инструментов и процедур обратной связи, а также роли цифровой инфраструктуры в формировании компетенций. Результаты показывают высокий запрос на согласование образовательных практик с задачами инновационного развития, усиление вовлеченности участников процесса и необходимость комплексного подхода к проектированию образовательной экосистемы. Выводы исследования направлены на совершенствование университетской образовательной среды, на развитие компетенций обучающихся и повышение конкурентоспособности выпускников на рынке труда. Ключевые слова: инновационная образовательная экосистема, цифровая трансформация, компетенций выпускников, студентоориентированное обучение, компетентностный подход, фокус-группы, практико-ориентированное обучение, взаимодействие с работодателями.
Психолого-педагогические проблемы профессиональной подготовки специалистов.
STEM білім беру жағдайында математика сабағында цифрлық технологияларды қолданудың тиімділігі
Бұл зерттеуде STEM тәсілін математика сабағында цифрлық технологиялармен кіріктіре қолданудың тиімділігі қарастырылды. Эксперимент Алматы қаласындағы жалпы білім беретін мектептердің 10-сынып оқушылары арасында жүргізілді. Эксперименттік топта сабақтар PhET Simulation, GeoGebra, Desmos және Excel сияқты цифрлық құралдарды қолдану арқылы ұйымдастырылды, ал бақылау тобында дәстүрлі әдіс пайдаланылды. Зерттеу барысында оқушыларға пәнаралық тапсырмалар ұсынылды: көлбеу жоғары лақтырылған дененің қозғалысын зерттеу және қозғалыс теңдеулерін графикалық модельдеу. Теориялық модельдеу, тәжірибелік симуляциялар және графикалық талдау нәтижелері толық сәйкестік көрсетіп, STEM тәсілінің тиімділігін дәлелдеді. Алынған деректер сандық және сапалық әдістермен талданды. Нәтижелер STEM тәсілін цифрлық технологиялармен үйлестіре қолдану оқушылардың академиялық жетістігін орта есеппен 15–16%-ға арттыратынын көрсетті (p < 0,05). Сонымен қатар, оқушылардың зерттеушілік қабілеттері, модельдеу және деректерді талдау дағдылары, коммуникативтік құзыреттері айтарлықтай дамыды. Зерттеу нәтижелері STEM тәсілінің дәстүрлі оқытуға қарағанда білім сапасын арттыруда, оқушылардың пәнге қызығушылығын күшейтуде және цифрлық құзыреттілігін дамытуда анағұрлым тиімді екенін растайды. Түйін сөздер: STEM білім беру, математиканы оқыту, цифрлық технология, виртуалды зертхана, графикалық модельдеу, зерттеушілік дағдылар.
Мектепке дейінгі ұйымның әдістемелік жұмысында жасанды интеллект құралдарын қолдану: мүмкіндіктері, шектеулері және педагогтердің цифрлық құзыреттілігінің өзгерісі
Мақалада мектепке дейінгі ұйымның әдістемелік жұмысында жасанды интеллект (ЖИ) құралдарын қолданудың мүмкіндіктері мен шектеулері эмпирикалық деректер негізінде талданады. Зерттеудің мақсаты – әдістемелік қызметтің негізгі функцияларына (кәсіби даму, оқу-әдістемелік құжаттама, цифрлық дидактикалық материалдар, бағалау-мониторинг, кәсіби рефлексия) сәйкес келетін ЖИ құралдарының функционалдық «құралдар экожүйесін» сипаттау және оны енгізудің тәуекелге бағдарланған шектеулерін негіздеу. Зерттеу 2025 жылғы наурыз–мамыр айларында Орал қаласы №9 «Еркемай» бөбекжайы МКҚК базасында жүргізілді; қатысушылар саны – 21 педагог. Практикалық апробацияда педагогтің кәсіби дамуына арналған ЖИ құралдары ретінде ChatGPT, Claude, Gemini; цифрлық дидактикалық материалдарды жасау үшін Canva AI; балаларға арналған көрнекі материалдарды (презентация, плакат, инфографика) әзірлеу үшін Microsoft Copilot; әдістемелік ұсыныстар мен оқу құжаттарын құрастыру/өңдеу үшін Tome және Gamma; бағалау және мониторинг үшін Google Forms және ЖИ көмегімен деректерді талдау элементтері; микрооқыту және біліктілікті арттыру үшін Coursera, Udemy; жеке оқу траекториясын қолдау үшін EdTech платформаларындағы AI-тьюторлар қолданылды. Зерттеу дизайны аралас әдістерге негізделді: педагогтердің цифрлық құзыреттілігін ЖИ қолданғанға дейін және кейін салыстырмалы өлшеу, ЖИ көмегімен дайындалған әдістемелік өнімдерді критерийлік рубрика арқылы сараптау, сондай-ақ кәсіби рефлексия мен мотивацияға қатысты сауалнама және сапалық талдау. Нәтижелерді ұсынудың негізгі метрикалары: цифрлық құзыреттілік динамикасы, әдістемелік өнім сапасы, рефлексия деңгейінің өзгерісі, бағалау-мониторинг деректерін өңдеу тиімділігі және тәуекелдер (құпиялылық, сенімділік, авторлық құқық, шамадан тыс тәуелділік). Қорытындыда МДҰ әдістемелік қызметі үшін ЖИ құралдарын енгізу «құралды қолдану» деңгейінде емес, деректер қауіпсіздігі, адам бақылауы және құзыреттілікті дамыту қағидаларына негізделген ұйымішілік регламент арқылы жүргізілуі тиіс екені негізделеді. Түйін сөздер: мектепке дейінгі ұйым, әдістемелік жұмыс, жасанды интеллект, генеративті ЖИ, цифрлық құзыреттілік, ЖИ құзыреттілігі, кәсіби рефлексия.
Инклюзивті орта: балаларды қабылдау және қолдау
Қазіргі кезеңде білім беру жүйес‏інің дамуы инклюзивтілік, тең қолжеті‏мділік және гуманистік қағидаларға негізделіп от‏ыр. Инклюзивті орта – біл‏ім алушылардың жеке ерекшіліктерін ескере оты‏рып, ерекше білім беруді қаж‏ет ететін балалардың білім алу үдері‏сіне толыққанды қатысуын қамтамасыз етуді көзд‏ейді. Бұл мақалада инклюзивті ор‏та жағдайында балаларды қабылдау және ола‏рға психологиялық-педагогикалық қолдау көрс‏ету мәселелері жан-жақты қараст‏ырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – инклюзивті білім беру ортасында балал‏арды қабылдау үдерісінің ерекшеліктерін анықтау жә‏не тиімді қолдау тетіктерін ғылыми тұрғ‏ыда негіздеу. Зерт‏теу барысында ғылыми әдебиеттерге талдау жа‏сау, сауалнама және жартылай құрылым‏данған сұхбат әдістері қолданылды. Сауал‏нама жалпы білім беру ұйымдарында қыз‏мет ететін педагогтер мен болашақ мұғал‏імдер арасында жүргізілді. Сауалнамаға 32 респондент қатысты. Нәтижелер инклю‏зивті ортада балаларды табысты қабылдау үш‏ін педагогтердің инклюзивті құзыреттерін дамыту, ата-аналармен жүйелі ынтымақ‏тастық орнату және психологиялық қолдау қызм‏етін күшейту қажеттігін көрсетті. Зерттеу нәтижелері негізінде инклюзивті ортада балаларды қабылдау мен психологиялық-педагогикалық қолдаудың үшдеңгейлі құрылымдық моделі ұсынылды. Инклюзивті ортада қолдау көрсетудің жүй‏елі моделі балалардың әлеуметтік бейімделуіне, оқу мотивациясының артуына және эмоцио‏налдық жай-күйінің тұрақтануына о‏ң әсер ететінін дәлелдейді. Зерт‏теу қорытындылары инклюзивті білім беру тәжіри‏бесін жетілдіруге және педагогтердің кәсіби даярл‏ығын арттыруға бағытталған практикалық ұсыныстар әзірл‏еуге мүмкіндік береді. Түй‏ін сөздер: инклюзивті орта, балаларды қабылдау, психологиялық қол‏дау, педагогикалық қолдау, ере‏кше білім беруді қажет ететін бал‏алар.
Preparation of Future Primary School Teachers for Interaction with Tutors and Support Specialists in Teaching Children with ASD
The study examines the preparation of future primary school teachers for effective collaboration with tutors and support specialists in the context of inclusive education for children with autism spectrum disorder (ASD). The relevance of the research is determined by the increasing number of children with ASD in mainstream schools and the growing demand for teachers who possess interdisciplinary competencies necessary for organizing high‑quality support. The aim of the study is to assess the readiness of 3rd and 4th year students majoring in “Pedagogy and Methods of Primary Education” at Korkyt Ata Kyzylorda University (n=144) and to develop a scientifically grounded model for training teachers to support the educational process of children with ASD. The methodology includes a Likert-scale questionnaire (25 items, M=3.2±0.9), content analysis of 10 academic courses revealing a 72% content deficit, and the piloting of a four-stage model incorporating ABA modules and simulation-based training. The findings indicate an overall moderate level of readiness among students (58%), insufficient knowledge of ABA methods (32%), and challenges in teamwork. Implementation of the proposed model resulted in a 56% average increase in students’ competencies (t=9.5, p<0.001).The scientific novelty lies in substantiating the structure of professional readiness and applying an interdisciplinary approach. The practical significance is reflected in the development of recommendations for universities in Kazakhstan, aligned with the Concept of Inclusive Policy of the Republic of Kazakhstan for 2025–2030. Keywords: inclusive education, ASD, tutor, teacher training, primary classes, team interaction.
Отбасы аясы мен мансапқа бейімделу арасындағы байланыста білім беру араласуының модерациялық рөлін зерттеу
Бұл зерттеу отбасылық әлеуметтік-экономикалық жағдайдың (SES) университет студенттерінің мансапқа бейімділігімен байланысындағы мектептегі мансаптық білімнің модерациялық рөлін зерттеуге бағытталған. Әлеуметтік капитал теориясы мен мансап құру теориясына негізделе отырып, біз отбасылық орта студенттердің мансапқа бейімділігіне айтарлықтай әсер етсе де, жүйелі мектептегі мансаптық білім бұл әсерді азайтып, бәсекелес ортада әділеттілікті арттыруға мүмкіндік береді деп болжам жасаймыз. Әдістеме және әдістер. Қытайдың Хубэй провинциясындағы Хуанган және Хуанши қалаларынан кластерлік іріктеу әдісімен 650 бакалавр студенті сауалнамаға тартылды. Жарамсыз жауаптарды алып тастағаннан кейін 618 жарамды сауалнама қалдырылды (95,0% тиімді жауап беру көрсеткіші). Негізгі және модерациялық әсерлерді сынау үшін иерархиялық регрессиялық талдау қолданылды. Нәтижелер. Жеткен қорытындылар көрсеткендей: (1) Отбасылық SES студенттердің мансаптық өзіндік түсінігі айқындылығы, мансапқа бейімділігі және мансаптық зерттеу әрекеттерін маңызды және оң нәтижелі түрде болжайды; (2) Мектептегі мансаптық білім беруге қатысу деңгейі мен сапасы студенттердің мансапқа бейімделу қабілетіне дербес және оң әсер етеді; (3) Ең бастысы, мансаптық білім беру отбасының әлеуметтік жағдайы мен мансапқа бейімделу арасындағы байланысты маңызды теріс реттеуші ретінде атқарады. Атап айтқанда, мансаптық білім беру әлеуметтік жағдайы төмен отбасылардан шыққан студенттердің мансапқа бейімделу қабілетін анағұрлым күшейтеді. Ғылыми жаңашылдық. Бұл зерттеу мектептегі мансаптық білім берудің «компенсациялық әсерін» эмпирикалық түрде дәлелдейді, оның білім беру теңсіздігінің ұрпақтан «әлеуметтік теңестіруші» рөлін көрсетеді. Практикалық мәні. Нәтижелер жүйелі, жоғары сапалы мектептегі мансаптық білім берудің білім беру теңдігін қамтамасыз етудегі тиімді араласу стратегиясы болып табылатынын, отбасының ресурстарындағы кемшіліктерді толықтыра алатынын және барлық студенттерді, әсіресе әлеуметтік жағдайы төмен отбасылардан шыққандарды, болашақ мансаптарына дайындайтынын көрсетеді. Түйін сөздер: кәсіби білім, отбасылық жағдай, мансапқа икемділік, білім беру теңдігі, модераторлық әсер.
Авторлық құқық (c) 2026 ҚазҰУ хабаршысы. Педагогикалық серия
Ecology of Etiquette as a Factor in the Formation of a Harmonious Educational Environment at School
The ecology of etiquette in the school environment is considered a multidimensional system that includes value guidelines, communicative standards, and culturally determined behavior patterns of participants of the educational process. The introduction of etiquette practices into the structure of school life contributes to the harmonization of the educational environment, strengthens the emotional stability of students, and reduces the level of interpersonal conflict. An ecological approach allows interpreting etiquette as a holistic environment that regulates the quality of interaction and the moral and psychological climate of the school. It is shown that the development of etiquette reduces communication barriers, increases the effectiveness of pedagogical communication, and promotes the formation of a cooperative culture. Such an environment stimulates constructive dialogue, develops empathy, and creates conditions for the holistic personal development of students. This article examines the ecology of etiquette as a significant factor in the formation of a harmonious educational environment, associated with an ecocentric type of consciousness and a focus on the natural mechanisms of personal development. Etiquette practices are analyzed through three structural aspects – communicative-verbal, emotional-psychological, and ethical-behavioral – reflecting the mutual influence of teacher and student. To verify the theoretical positions, methods of analyzing scientific literature, normative sources and modern publications, as well as empirical survey of teachers and students were used. The sample consisted of 120 teachers and 120 students in grades 7–11 from Astana, Almaty, and Shymkent. The data obtained show that ecological etiquette enhances communication quality and promotes psychological well-being, however, some students report emotional stress, indicating the need to develop empathy and emotional resilience in teachers. The results confirm the connection between teacher communicative culture, emotional climate, and the ethical resilience of educational relationships. Keywords : etiquette ecology, school environment, educational harmony, ethical communication, pedagogical interaction, emotional well-being, social cohesion.
Developing AI-supported Professional Competence of Pre-service English Language Teachers in 21st century education
The article addresses the problem of forming AI-based professional competence of pre-service English language teachers in the context of educational digitalization in the Republic of Kazakhstan. The aim of the study is to experimentally substantiate the pedagogical conditions, methods and effectiveness of developing AI competence among the pre-service teachers. The research employed a complex of methods including theoretical analysis, questionnaire survey, observation, expert evaluation, pedagogical experiment and mathematical statistics. The study was conducted at M.Auezov South Kazakhstan University and South Kazakhstan pedagogical university named after O. Zhanibekov. The participants included third-year students enrolled in the educational program Foreign Language: two foreign languages, as well as university instructors. In total, 148 students took part in the study (control group-76 students; experimental group -72 students), along with 27 teachers. During the formative stage, the experimental group systematically implemented AI-based pedagogical technologies, including AI-supported flipped classroom, project-based learning, microteaching with AI feedback, learning analytics and automated assessment. The results demonstrated a statistically significance increase in the high and sufficient levels AI competence in the experimental group, while no substantial changes were observed in the control group. The findings that AI-based professional competence does not develop spontaneously but requires purposeful and systematic pedagogical intervention. The results of the study provide a basis for developing practical recommendations aimed at improving the content of pre-service English teacher education and integrating digital pedagogical technologies into educational process. Keywords: artificial intelligence, educational digitalization, pre-service English language teacher, professional competence, AI competence, digital pedagogy.
From Readiness to Practice: Are Pre-service Teachers Prepared for Digital Instructional Practice?
Digital transformations in the academic domain demand a high level of readiness for digital instructional practice among pre-service teachers. Future educators’ advanced digital skills have a positive impact on the quality of the teaching process and learners’ academic outcomes. However, despite the high level of digital competence and positive attitude towards technology implementation, future teachers undergo constraints in the authentic setting to apply digital tools and platforms. The purpose of the paper is to identify pre-service teachers’ current preparation for digital instructional practice and make comparisons between self-reported and observed data. Quantitative research design was employed to answer the research questions; data collection tools included the survey and structured observation checklists. The research involved 97 third- and fourth-year students from the Kazakh National Women’s Teacher Training University. The differences between self-assessed and observational outcomes were measured through Spearman’s correlation. The findings reveal a moderate level of digital preparation and a considerable theory-practice gap. The theoretical value lies in creating a holistic comprehension of digital readiness. Practically, the results can empower university authorities to update the training curriculum focusing on the teaching components which were presented in the paper. Moreover, taking into consideration the significant gaps of the digital elements may be the basis of the innovative comprehensive framework. Key words: digital competence, digital readiness, pre-service teachers, digital instructional practice, pedagogical practice.
Research Technologies of Teaching in Higher Education: Applying Multidimensional Analytical Approaches to the Study of Hydronymy of Western Kazakhstan
The relevance of the research is determined by the need to develop new research methods and technologies for teaching higher education in the field of didactics of teaching philological sciences, including linguistics In particular, the article considers a research methodology for teaching the use of modern interdisciplinary methods for analyzing the hydronyms of Kazakhstan based on the material of the Western region. Hydronyms act as important markers of the features of the natural landscape, cultural memory, and historical processes, but traditional descriptive and etymological approaches do not fully reveal their multilayered structure.Deeper interpretation requires combining cognitive, semantic, and geoinformation methods, which can be effectively integrated into the training of bachelor’s, master’s, and doctoral students. The purpose of this work is to generalize a research -based teaching methodology in linguistics by systematizing contemporary approaches to cognitive, semantic, and cartographic modeling of regional hydronymy. The article shows the potential of their integration within a single analytical model and the potential of research teaching methods. The possibilities of using cognitive analysis to reconstruct conceptual frames, semantic clustering, and to identify motivational groups in order to identify areal patterns and spatial structures are considered.It is emphasized that such studies should be grounded in materials from topographic maps, archival sources, published works, and field data. The study illustrates that combining cognitive models with GIS visualization makes it possible to uncover hidden relationships between hydronyms and landscape characteristics, while semantic methods differentiate Turkic, Iranian, and other motivational layers. Spatial modeling confirms the key role of river systems in shaping the region’s toponymy. The scientific novelty of the work lies in substantiating a research-based learning technology built on the integration of cognitive, semantic, and cartographic approaches for multidimensional analysis of the target units. The results can be used in courses for training learners at different levels and more broadly in linguistics, geography, and cultural studies, as well as in developing regional cartographic resources, systematizing toponymic data, and research aimed at preserving linguistic heritage. Keywords: hydronymy, Western Kazakhstan, cognitive analysis, toponymic motivation, modern educational technologies.
Влияние профилактических мероприятий в школе на агрессивное поведение подростков из неполных семей
В статье рассматривается влияние профилактических мероприятий в школе на агрессию подростков из неполных семей. В последние годы активно изучается проблематика агрессивного поведения подростков. Взаимосвязь особенностей поведения подростков носит сложный и многогранный характер. В исследовании проанализированы причины и специфика агрессии у подростков из неполных семей, а также эффективность школьных профилактических мер. В ходе исследования с помощью анкетирования были выявлены такие показатели, как эмоциональная нестабильность, вербальная и косвенная агрессия, склонность к буллингу. В исследовании приняли участие 75 подростков школы г.Шымкент. Результаты показали, что большинство подростков из неполных семей испытывают трудности в контроле эмоций, значительная их часть часто проявляет вспыльчивость и подвергается буллингу. Для сравнения, у подростков из полных семей эти показатели оказались значительно ниже. Теоретической основой послужили труды отечественных и зарубежных ученых. Особое внимание уделено роли позитивного школьного климата, психологических тренингов и медиации в снижении агрессии. Кроме того, обсуждается влияние социально-экономических и культурных факторов. Итоги исследования подтвердили, что совместная работа школы, родителей и психологов способствует улучшению социальной адаптации подростков и снижению уровня агрессии. Ключевые слова: неполная семья, подросток, агрессия, буллинг, профилактика, школьный климат.
Авторлық құқық (c) 2025 Journal of Educational Sciences
Қазақстан университетіндегі түрікмен студенттерінің әлеуметтік-педагогикалық бейімделу үдерісін кешенді талдау
Мақалада Қазақстан университеттерінде білім алып жатқан түрікмен студенттерінің әлеуметтік-педагогикалық бейімделуіне әсер ететін факторлар жан-жақты әрі терең талданған. Қазіргі уақытта көптеген түрікмен азаматтары жоғары білім алу үшін, соның ішінде әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін таңдап отыр. Алайда, бейімделу процесі түрікмен азаматтарының бейтаныс елге үйренуде қиындықтарға тап болуына байланысты ұзаққа созылуы да мүмкін. Мақаланың мақсаты – Қазақстан университеттеріндегі түрікмен студенттерінің әлеуметтік-педагогикалық бейімделу үрдісінің ерекшеліктерін анықтау. Зерттеу барысында талдау, жинақтау, сауалнама жүргізу әдістері қолданылды. Зерттеуде К. Роджерс пен Даймондтың психологиялық бейімделу шкаласы қолданылды. Эмпирикалық бөлімге әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің биология және биотехнология, филология факультеттерінде оқитын 1-курс түрікмен студенттерінен құралған 170 студент қатысты. Мақалада түрікмен студенттерінің әлеуметтік-педагогикалық және психологиялық бейімделуінің ерекшеліктері көрсетілген. Нәтижесінде, оқу тілін жеткілікті деңгейде білмеу, жалғыздық, мәдени кедергілер мен қаржылық қиындықтар бейімделу барысында кездесетін негізгі қиындықтар ретінде анықталды. Статистикалық талдау нәтижесінде студенттердің жынысына және жасына қарай бейімделу деңгейінде елеулі айырмашылық жоқ екені анықталды. Зерттеу нәтижелері бейімделу процесін жақсарту бойынша нақты ұсыныстар мен бағыттарды ұсынуға мүмкіндік берді. Түйін сөздер: түрікмен студенттері, бейімделу, әлеуметттік бейімделу, педагогикалық бейімделу, психологиялық бейімделу.
Интеграция цифровых платформ в разработку тестов для национальных экзаменов: выявление тенденций и рекомендации
В исследование проанализирован потенциал цифровой трансформации процессов разработки тестовых заданий для национальных экзаменационных систем Казахстана (ЕНТ, КТ, КАЗТЕСТ) и выявлены ключевые ограничения текущих практик. Несмотря на внедрение компьютерного тестирования и отдельных цифровых решений (прокторинг, электронные сертификаты), критически важный этап создания и экспертизы заданий остаётся преимущественно ручным, что снижает эффективность, масштабируемость, валидность и безопасность тестов. На основе комплексного анализа нормативной базы и эмпирических данных обоснована необходимость внедрения специализированной цифровой платформы, автоматизирующей весь жизненный цикл тестового задания — от генерации с использованием когнитивных моделей и шаблонов (AIG) до экспертизы, корректировки, вариативности и аналитики. Отмечается соответствие предлагаемого решения международным стандартам (AERA, APA, NCME) и требованиям Болонского процесса. Несмотря на высокую готовность вузов к внедрению (80,5%), выявлены основные барьеры: недостаточная техническая инфраструктура, финансовые ограничения и организационное сопротивление. Подчёркивается стратегическая значимость платформы для повышения качества, прозрачности и доверия к системе оценивания в условиях цифровой трансформации образования. В опросе приняли участие 206 респондентов, давших согласие принять участие в исследовании. Эмпирическое исследование в виде опроса охватывало 22 вуза Казахстана. Статья будет полезна разработчикам образовательной политики, специалистам в сфере тестирования, ИТ-разработчикам, исследователям, а также представителям вузов и международных организаций, интересующимся модернизацией систем оценивания. Ключевые слова: национальные экзаменационные системы, цифровая трансформация образования, автоматизация разработки тестовых заданий, валидность и надежность тестирования, цифровая платформа оценивания, автоматическая генерация заданий.
Оценка и измерение в образовании: отечественный и зарубежный опыт
Асық әдістемелік технологиясы негізінде мектепке дейінгі балалардың сөйлеу тілін дамыту
Бұл мақалада мектепке дейінгі ұйымдардағы балалардың сөйлеу тілін дамытуда ұлттық ойын элементтері мен заманауи әдістемелік-технологиялық тәсілдердің кіріктірілуі қарастырылады. Зерттеу жұмысы Алматы қаласы, Түрксіб ауданына қарасты №187 мемлекеттік бөбекжай-балабақша базасында жүргізілді. Тәжірибеге 60 бала қатысты. Жаңа әдістеме «асық технологиясы» логопедиялық сабақтарда қолдануға бейімделіп, сөйлеу мүшелерінің қозғалысын жетілдірумен қатар, балалардың ұсақ және жалпы моторикасын, когнитивтік белсенділігін, зейінін, есте сақтау қабілетін, кеңістікті бағдарлау дағдыларын дамытуға бағытталды. Технологияның негізінде қазақ халқының ұлттық ойыны – асық арқылы балалардың артикуляциялық жаттығулары, нейрогимнастикалық және биоэнергопластикалық қозғалыстар кешені ұйымдастырылды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, асық әдістемелік технологиясын жүйелі пайдалану сөйлеу тілінің бұзылысын түзетіп қана қоймай, баланың тілдік белсенділігін, эмоционалдық тұрақтылығын және мәдени сәйкестігін арттырады. Ұлттық мазмұн мен инновациялық логопедиялық тәсілдердің синтезі ретінде бұл технология мектепке дейінгі білім беру кеңістігінде тұлғаның тұтас дамуына бағытталған тиімді педагогикалық жаңалық болып табылады. Ұлттық ойын арқылы сөйлеу тілін дамыту әдісі балалардың когнитивтік, эмоциялық және әлеуметтік бейімделуіне оң әсер етіп, логопедиялық жұмыстың мотивациялық және мәдени мазмұнын байытты. Бұл зерттеу асық технологиясын мектепке дейінгі білім беру жүйесіне енгізудің тиімді инновациялық бағыты екенін көрсетті. Түйін сөздер: асық технологиясы, сөйлеу тілі, мектепке дейінгі білім, логопедиялық әдіс, моторика, нейрогимнастика, ұлттық ойын.
Актуализация развития лидерства преподавателей колледжа
На современном этапе лидерство преподавателя, педагогическое лидерство как концепция, использующая потенциал педагогического опыта и влиятельного лидерства, выступает актуальной тематикой. Изучение условий и механизмов становления и развития педагогов-лидеров, их способностей изменять окружение, вдохновлять на позитивное является областью перспективных исследований в ТиПО. Цель статьи: обосновать необходимость формирования лидерства (непозиционного лидерства) у преподавателей колледжа в условиях кардинальной модернизации системы ТиПО и поиск ответов на вопросы: какие элементы лидерства актуальны для системы ТиПО и каковы запросы преподавателей колледжа в развитии у них лидерских качеств и способностей? Научная значимость заключается в обосновании понимания лидерства преподавателей ТиПО, актуализации его развития в контексте новых вызовов перед ТиПО согласно Концепции развития, объявления Года профессий. Практическая значимость заключается в том, что обобщен эмпирический опыт осмысления преподавателями колледжа необходимости развития лидерства посредством анкетирования, количественного и качественного анализа полученных данных, выработкой рекомендаций по проектированию содержания для развития лидерских качеств преподавателей. Методология исследования основывалась на позициях Концепции распределенного лидерства и идеи Хойла о расширенной профессиональности. Использованы методы: анализ, сравнение, анкетирование, математическая обработка данных, интерпретация и обобщение данных. В анкетировании участвовало 200 преподавателей колледжа г. Шымкент и Алматы. Согласно результатам: преподаватели колледжа хорошо понимают важность педагогического лидерства в обеспечении качественных изменений ТиПО, осознают свои потребности и цели в развитии лидерства, позитивно оценивают лидерство своих руководителей и коллег. Однако, были указаны трудности, препятствующие развитию лидерства преподавателей: некачественная организация профессионального труда персонала (загруженность, постоянный контроль, стрессы), авторитарный стиль руководства, нехватка специализированных знаний, личностные ограничения. Авторами предложено содержание программ практико-ориенированных занятий отдельно для руководства колледжей и преподавателей с учетом своеобразия их профессиональной деятельности. Ключевые слова: лидерство, лидерские качества, педагогический апгрейд, трансформация, агент, перемены.
Контролируемое самообучение в цифровой среде: педагогические подходы к формированию человеческого капитала
В статье рассмотрены педагогические подходы в высшей школе, связанные с формированием человеческого капитала, способного эффективно адаптироваться к стремительной цифровой трансформации. Цель исследования – обосновать и представить систему «контролируемого самообучения», при которой преподаватель выступает в роли наставника и фасилитатора, а студенты в большей степени берут ответственность за собственное образование. Научная значимость статьи связана с переосмыслением традиционной роли педагога и выявлением ключевых компетенций будущего (критическое мышление, умение работать с ИИ), позволяющих отвечать требованиям рынка труда. Практическая значимость работы заключается в предложении конкретных мер по расширению цифровой инфраструктуры вузов, стимулированию инновационной деятельности преподавателей и внедрению проектных форм обучения. Методология исследования основана на анализе нормативных документов, научных публикаций и результатах экспертного интервью с педагогами из вузов разного уровня цифровизации. В экспертном интервью приняло участие 50 преподавателей вузов Казахстана. Основные выводы показывают, что внедрение цифровых инструментов повышает эффективность учебного процесса, однако требуются дополнительные ресурсы и повышение квалификации педагогов. Ценность исследования состоит в том, что предложена модели обучения, сочетающая гибкость цифровых технологий и педагогическое сопровождение, обеспечивающее конкурентоспособность выпускников на современном рынке труда. Ключевые слова: человеческий капитал, контролируемое самообучение, цифровизация, критическое мышление, ИИ.
Білім берудің цифрлық трансформациялануындағы кәсіби даму және педагогтердің цифрлық сауаттылығы
Мұғалімдердің кәсіби дамуындағы цифрлық сауаттылық қазіргі білім беру кеңістігінде маңызды рөл атқарады. Мақалада педагогикалық үдерістегі білім берудің цифрлық трансформациясы, педагогтің кәсіби өсуіндегі инновациялық мүмкіндіктер талданады. Мақалада мұғалімдердің кәсіби өзін-өзі дамыту, ақпараттық және кәсіби дағдыларды дамыту мәселелеріне: педагогикалық менеджмент негізінде оқытуды басқару қабілеттері, интерактивті оқу ресурстарын құру дағдылары, ашықтық, мобильді типтегі мультимедиялық мазмұн формалары, цифрлық технологияларды тиімді пайдалану мәселелері, оқу нәтижелерін тексерудің жаңа педагогикалық әдістері, онлайн сабақтарды ұйымдастыру, білім беру процесінде синхронды және асинхронды өзара әрекеттесуді жүзеге асыру, білім алушылармен кері байланыс орнатуына назар аударылады. Зерттеу әдістері: әдебиеттерді талдау, сауалнама, Т. Д. Дубовицкаяның " студенттердің кәсіби бағдарлану деңгейін диагностикалау" тесі, т. б. әдістер. Зерттеудің эмпирикалық бөлімінде 90 мектеп мұғалімдері мен педагогикалық мамандықтар студенттеріне сауалнама жүргізілді. Тәжірибелік-зерттеу жұмысының нәтижесінде цифрлық трансформация жағдайында педагогтердің кәсіби дамуындағы инновациялық мүмкіндіктерін сынақтан өткізу жөніндегі бағыттар айқындалды. Түйін сөздер: білім беру, цифрлық трансформациялану, цифрлық сауаттылық, педагог, цифрлық білім беру ресурстары, кәсіби даму, интерактивті оқу ресурстары.
Psychological Characteristics of Students with a Penchant for Gender Perfectionism
Over the past few decades, the concept of "perfectionism" has become the subject of numerous studies in the field of psychology and education. Perfectionism is understood as a personality trait, especially among students. The phenomenon is characterized by the desire for ideal and perfection, for example, in educational activities, on the way to a successful career. High expectations from society and parents reinforce the development of this character trait. Having perfectionism can motivate and inspire people to achieve better outcomes and success, but at the same time can negatively affect mental well-being in young people. The constant pursuit of the ideal can lead to chronic stress, depression and anxietyDespite interest in this topic, the relationship of perfectionism with what personal characteristics and characteristics affect its development is not well understood. The purpose of this study is to study the psychological characteristics of students with a tendency to perfectionism in the gender aspect. The study involved 100 students of higher educational institutions of the city of Almaty - 50 male students and 50 female students. The following psychodiagnostic methods were used: Hewitt & Flett Multidimensional Perfectionism Scale (MPS), SDTP (Short Differential Test of Perfectionism) by A. Zolotareva, Freiburg Personality Inventory (FPI-R). The study found significant differences in the manifestations of perfectionism in male and female students: male students had higher levels of socially prescribed perfectionism than female students. In women, high levels of perfectionism correlate more strongly with negative personality characteristics. It has been shown that the average level of perfectionism is adaptive and favorable for the psychological state of students. The results obtained can serve as a basis for the development of practical measures of psychological support for students, as well as for further understanding of theoretical and applied issues related to the manifestation of perfectionism. Keywords: perfectionism, gender aspect, psychological features, students, anxiety, self-esteem.
Development of Students’ Project Thinking: A comparative Analysis of Technology-mediated and Conventional Education
This study examines the impact of technological platforms (Duolingo, Coursera, Quizlet) on the development of project thinking, cognitive skills, memorization, problem-solving, creativity, and engagement. A survey was conducted among 77 students majoring in “Pedagogy and Psychology” to analyze their understanding of the strengths of digital platforms, compare learning outcomes, and identify barriers to the implementation of digital education. Three hypotheses were tested: (1) Digital tools and teaching methods outperform conventional approaches in memorization efficiency and visual/creative thinking but are inferior in deep problem-solving and long-term knowledge retention; (2) Gamified platforms (e.g., Kahoot) enhance student engagement while both contributing to and helping manage distractions; (3) Digital tools (Coursera, Canva) are superior to conventional methods in structured task performance (e.g., following project templates), whereas conventional methods are more applicable for adaptive decision-making in unpredictable scenarios. The results confirmed that platforms such as Quizlet and Canva improve students’ memorization and creativity, while conventional instruction is preferable for complex problem-solving and teamwork; gamified tools correlate with higher motivation but also a greater number of distractions. Keywords: project-based thinking, educational psychologists, technologies, digital tools, education, cognitive skills.
Mapping Trends in Artificial Intelligence and Educational Assessment
The digital era transformed education, offering promising development opportunities. However, despite having a significant amount of data, education still lacks specific mechanisms for using it to improve learning, teaching and decision-making. There is a growing body of research advocating for application of AI in education. Advantages of AI come with its ethical concerns related to bias, transparency and privacy. At the same time AI-based assessment is still underexplored in literature. In addition, emerging research trends, links between AI and assessment and existing research communities remain largely unexamined. The paper aimed at exploring the evolving research patterns, link between AI and educational assessment and existing research communities. This study adopts a bibliometric methodology to analyze the research literature on AI and assessment. Thus, metadata was collected from the Web of Science by Clarivate and Scopus databases over a span of almost 15 years. The obtained data was cleaned, standardized, and combined, resulting in a corpus of 1,465 publications. VOSviewer was used to visualize thematic clusters, author networks, and key areas reflecting current trends in AI in educational assessment. The bibliometric analysis reveals the growing use of machine learning, learning analytics, and intelligent mentoring systems to personalize the educational process and support academic success in modern research. Keywords: Artificial intelligence, education, assessment, bibliometric analysis, machine learning.
Әлеуметтік педагогтерді даярлау бағдарламасына бейнелеу өнерін интеграциялаудың психологиялық-педагогикалық аспектілері
Мақалада әлеуметтік педагогтерді даярлаудың білім беру бағдарламасына бейнелеу өнерін интеграциялаудың психологиялық-педагогикалық аспектілері қарастырылады. Болашақ әлеуметтік педагогтердің эстетикалық мәдениеті мен кәсіби құзыреттілігін дамытуға ықпал ететін теориялық негіздер, әдіснамалық тәсілдер мен практикалық әдістер талданады. Зерттеу жұмысының теориялық бөлімінде отандық және шетелдік ғалымдардың әлеуметтік педагогтерді даярлау, шығармашылық негізінде білім беру, бейнелеу өнерін білім беру бағдарламасына интеграциялау мәселелерін зерттеген ғалымдардың еңбектері талданады. Студенттердің эмоционалды интеллектісін, эстетикалық қабылдауын және шығармашылық ойлауын, қарым-қатынас дағдыларын қалыптастырудағы бейнелеу өнерінің рөліне ерекше назар аудара отырып, аталған құзыреттіліктердің бастапқы және соңғы деңгейлері анықталады. Студенттердің кәсіби құзыреттіліктерінің деңгейлерін анықтау мақсатында төрт диагностикалық әдістемелер (ЭмИн сауалнамасы, Торренс тесті, Ю.С. Любимова ұсынған әдістер кешені (бақылау, сауалнама, интервью, т.с.с.), И.В. Липсицтің «Сіз және сізді қоршаған орта» пиктограмма әдісі) таңдалды. Экспериментке әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың 39 студенті қатысты. Зерттеу жұмысының тәжірибелік бөлімінің қалыптастырушы кезеңінде шығармашылық шеберханалар, жобалау қызметі, арт-терапия, экскурсиялар мен көрмелер негізінде әлеуметтік педагогтерді даярлаудың білім беру бағдарламасына бейнелеу өнерін интеграциялау мүмкіндіктері қарастырылды. Зерттеу жұмысының тәжірибелік бөлімінің бақылау кезеңінде білім беру бағдарламасына бейнелеу өнерін интеграциялау мүмкіндіктерінің тиімділігі анықталып, қорытынды жасалды. Түйін сөздер: әлеуметтік педагогтерді даярлау, бейнелеу өнері, интеграция, эмоционалды интеллект, шығармашылық ойлау.
Жоғары оқу орындарында перифразды студенттердің коммуникативтік дағдыларын дамыту құралы ретінде оқытудың әдістемелік аспектілері
Мақалада тіл біліміндегі көркемдік тәсілдің айырықша түрі - перифраз туралы сөз болады. Аталған бейнелеу тәсіліне қатысты шетел ғалымдары мен отандық ғалымдардың зерттеулері, ғылыми мақалалары жан-жақты талданған. Тілші ғалымдардың еңбектеріндегі тұжырымдар бүгінгі күн тұрғысынан бағамдалып, перифраздардың өзіндік белгілері сараланды. Қазақ тілінің сөздік құрамын зерттеген ғалымдар перифразды көріктеуіш тәсілдермен сабақтастыра зерделеген. Ғалымдардың басым бөлігі перифраздарды мазмұндық және құрылымдық сипаттары бойынша метафора, метонимия, синекдоха, эвфемизм, табу, сөз тіркесі, күрделі сөздер мен фразеологизмдерге қатысты ортақ және ерекшеленетін қырлары тұрғысынан ғылыми талдауды қажет етеді деп пайымдайды. Қазіргі кезде қарым-қатынаста ойды ықшамдап жеткізу үшін және ана тілінің көркемдігін таныту үшін тілдік оралымдарды астарлы мағынада қолданылатын перифраздарды қолдану маңызды. Абай шығармаларындағы перифраздар мысалға алынып, ойды құбылтып жеткізудегі маңызы көрсетілді. Болашақ филолог мамандардың перифраз ұғымы туралы түсініктерін анықтау мақсатында сауалнама әдісі арқылы зерттеу жүргізіліп, нәтижесі сипатталды және қорытынды жасалды. Экспериментке Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің "6В01701- қазақ тілі мен әдебиеті" мамандығының 1 курс білім алушылары қатысып, респонденттер арасында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға 3 топ, 66 білім алушы қатысты. Түйін сөздер: перифраза, перифраза құбылысы, ауыспалы мағына, көріктеуіш құрал, теңеу, зерделеу.
Адаптивное обучение студентов фразеологии русского языка с помощью искусственного интеллекта
В статье исследуется проблема обучения фразеологии русского языка студентов, для которых казахский язык является родным. В условиях расширяющихся межкультурных коммуникаций владение устойчивыми выражениями русского языка играет важную роль в обеспечении эффективного общения и глубокого понимания культурных нюансов. Однако, лингвистические и культурные различия между русским и казахским языками создают определенные трудности в процессе усвоения фразеологизмов. В связи с этим, возникает острая необходимость в разработке инновационных и эффективных методических подходов, учитывающих специфические потребности данной категории обучающихся. Предлагаемое исследование фокусируется на потенциале использования искусственного интеллекта (ИИ) как ключевого инструмента для создания адаптивной обучающей среды, способной существенно повысить качество обучения русской фразеологии студентов-казахов. Обосновывается, что традиционные методы обучения, ориентированные на усредненного обучающегося, не всегда учитывают индивидуальные темпы обучения, уровень языковой подготовки и особенности восприятия материала, обусловленные родным языком и культурным контекстом. В противовес этому, персонализированные методы обучения, основанные на возможностях ИИ, способны обеспечить более гибкий и эффективный образовательный процесс. Описывается механизм анализа успеваемости студентов на различных этапах обучения, включая выявление типичных ошибок и индивидуальных слабых мест в понимании и употреблении русских фразеологизмов. Особое внимание уделяется способности ИИ генерировать индивидуализированные учебные материалы, включающие адаптированные объяснения, примеры употребления, интерактивные упражнения и контрольные задания, учитывающие уровень сложности и выявленные пробелы в знаниях каждого конкретного студента. Методы исследования: анализ литературы, диагностический тест на знание фразеологических единиц (до и после обучения), применение адаптивная платформа для изучения фразеологизмов с использованием ИИ-инструментов, наблюдение, опрос, интервью, контент-анализ выполненных заданий, статистическая обработка данных. Авторами предлагается теоретическая модель адаптивного обучения фразеологизмам с применением ИИ, разработанная с учетом особенностей казахскоязычных студентов. Практическая ценность состоит в создании методических рекомендаций для преподавателей русского языка, работающих с казахскоязычными студентами, по эффективному обучению фразеологии с использованием адаптивных технологий ИИ. Ключевые слова: адаптивное обучение, студент, фразеология русского языка, искусственный интеллект, персонализация обучения.
Narrative Review of Metacognition Development for Beginner Researchers
Metacognition is the thinking about the process of cognition that helps to regulate it. The development of metacognition and metacognitive skills of learners is a broad topic, the concept and scope of which has already been outlined in the scientific literature. It is possible to develop metacognition, and the body of applied research in this area is growing. In this regard, this paper provides an overview of research on metacognition development published primarily in the journal 'Metacognition and Learning', supplemented by relevant studies from other peer-reviewed sources. Despite the abundance of articles on metacognition itself, there are not many sources of information on its development. The material presented in this article aims to be a useful aid for novice researchers into the development of metacognition in order to form initial ideas and to learn about research perspectives. Articles addressing development, facilitation, and scaffolding were manually selected from the 'Metacognition and Learning' journal, complemented by additional studies from other scholarly sources. The study differs from similar ones in that it does not concentrate on metacognition in general, but on its development. The materials were analysed using a qualitative method. Based on the articles focusing specifically on the development of metacognition, we organized knowledge about directions for activities in the field of metacognition development. The results produced a structured knowledge that synthesises the data in the field of metacognition development. The research results also contribute to the development of theoretical ideas about the metacognition development. Keywords: metacognition, metacognitive skills, development, facilitation, theory.
Pedagogical Approaches to the Formation of Cross-cultural Competence in Future Music Teachers
The article examines the problems and prospects for developing cross-cultural competence in future music teachers. The research aims to determine the level of knowledge and the need for forming cross-cultural competence in the professional training of music students in higher education and to propose effective measures for its development. The main research directions included analyzing existing scientific concepts and approaches to forming cross-cultural competence in music education; determining the level of knowledge and significance of cross-cultural competence in the professional training model for music students at universities; developing and testing practical recommendations and methods for music teachers aimed at increasing the level of cross-cultural competence among students at music educational institutions. The research results expand theoretical knowledge about the significance of cross-cultural competence in training music educators, while the practical results present new methodological approaches. The empirical part of the study involved 98 students and 46 teachers from Abai Kazakh National Pedagogical University and Utemisov West Kazakhstan University. A survey of teachers and students showed that respondents believe the current state of cross-cultural competence requires significant improvements. Both groups identify similar problem areas and note some differences. Recognition of the need to develop cross-cultural competence among students was 48% and among teachers 40%, which demonstrates the relevance of this research. To form cross-cultural competence in future music teachers, a technology for developing this competence is proposed, including two special courses: "Teaching Intercultural Communication" and "Forming a High Level of Cross-Cultural Competence in Future Music Teachers." The pedagogical experiment showed that the experimental group demonstrates significantly greater progress across all levels of cross-cultural competence compared to the control group, with the lag being particularly noticeable at the creative level. Keywords: cross-cultural competence, pedagogical approaches, future music teachers, monocultural education, multicultural education, pedagogical model, development of cross-cultural competence.
Мектепалды топ балаларының шығармашылық дағдыларын дамытудағы нейропедагогикалық интервенциялардың тиімділігі
Зерттеу жұмысында мектепке дейінгі ұйымның мектепалды топ балаларының шығармашылық дағдыларын дамытуда нейропедагогикалық интервенциялардың тиімділігі кешенді түрде қарастырылған. Зерттеу мақсаты – когнитивтік, моторлық, эмоциялық-әлеуметтік және көркемдікбейнелеу компоненттерін қамтитын нейропедагогикалық әдістердің мектепке дейінгі 5 жастағы балалардың шығармашылық әлеуетін арттыруға ықпалын ғылыми негізде анықтау. Зерттеу нейропедагогикалық интервенциялардың теориялық және практикалық тұрғыда классикалық және заманауи ғылыми еңбектердің өзара сабақтастығы арқылы айқындайды. Классикалық ғылыми тұжырымдар мен қазіргі нейроғылымның интеграциясы мектепалды топ балаларының шығармашылық дағдыларын дамытуға бағытталған интервенциялардың теориялық-әдістемелік негізін құрайды. Эксперименттік жұмыс 12 ай бойы жүргізіліп, бақылау және эксперименттік топтар арқылы жүзеге асырылған. Интервенциялық бағдарламаға ми гимнастикасы, ритмдіккоординациялық жаттығулар, нейрографика, арт-терапиялық тапсырмалар, эмоцияларды тануға арналған әлеуметтік-эмоциялық әдістер және дивергенттік ойлауды дамытуға арналған когнитивтік тапсырмаларын қамтиды. Зерттеу нәтижелерінде нейропедагогикалық интервенциялар балалардың зейін шоғырландыруын, есте сақтауын, бейнелі ойлауын, қимыл үйлесімін, эмоцияны тану және реттеу қабілеттерін, сондай-ақ шығармашылық бейнелеу дағдыларын сапалы жақсарғаны анық көрініс тапқан. Эксперименттік топтағы даму динамикасы бақылау тобына қарағанда барлық компоненттер бойынша анағұрлым жоғары: когнитивтік (+12%), моторлық (+12%), эмоциялықәлеуметтік (+13%) және көркемдік-бейнелеу дағдылары (+17%). Cohen’s d көрсеткіші интервенцияның күшті әсерін (1.80) дәлелдеп, қолданылған әдістердің ғылыми-тәжірибелік маңызы айқындалған. Авторлар зерттеуде нейропедагогикалық интервенцияларды мектепке дейінгі білім беру үдерісіне жүйелі енгізу баланың шығармашылық дағдысын дамытуда маңызды рөл атқаратынын ғылыми негіздей алған. Интервенциялар баланың ми қызметін белсендіру, жарты шарлар арасындағы интеграцияны күшейту, эмоциялық өзін-өзі реттеуді жетілдіру және бейнелі шығармашылықты ынталандыру арқылы көпқырлы дамуға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижесінен нейропедагогикалық әдіс-тәсілдер мен құралдарын мектепке дейінгі ұйымдардың, мектепалды топ балаларымен ұйымдастырылған оқу іс-әрекетіне жүйелі ендіру когнитивтік, моторлық, эмоционалдық-әлеуметтік, көркемдік бейнелеу қабілеттерін ашып, шығармашылық дағдыларының дамуын қолдайтын тиімді модель болатынын көруге болады. Түйін сөздер: нейропедагогикалық интервенциялар, шығармашылық дағды, баланы дамытушы қабілеттер қабілеттер.