Жоғары білім беруді дамытудың ұлттық стратегиялары: тұжырымдамалық негіздер, стратегиялық архитектуралар және халықаралық тәжірибе
DOI:
https://doi.org/10.26577/JES88320261Аңдатпа
Ұлттық стратегиялар жоғары білім беруді ұзақ мерзімді экономикалық, технологиялық және әлеуметтік басымдықтармен үйлестірудің маңызды құралына айналды, алайда салыстырмалы зерттеулерде басқару, қаржыландыру, сапаны қамтамасыз ету және интернационалдандыру мәселелері көбіне жеке-жеке қарастырылады. Бұл зерттеуде жоғары білім беруді дамытудың ұлттық стратегияларының тұжырымдамалық және заңнамалық негіздері, қайталанатын құрылымдық элементтері мен үйлестіру тетіктері салыстырылып, Қазақстанның жоғары білім беру саясатын жетілдіруге қатысты ықтимал қорытындылар айқындалады. Жұмыстың ғылыми үлесі ұлттық стратегияны мақсаттардың, құралдардың, жауапкершілік аялары мен кері байланыс тетіктерінің біртұтас жүйесі ретінде қарастыруында; практикалық құндылығы болашақ стратегиялық жоспарлау үшін салыстырмалы талдау нәтижелерін ұсынуында. Зерттеу бенчмаркингті, құжаттарды талдауды және елдер бойынша салыстырмалы синтезді ұштастыратын сапалық салыстырмалы дизайн негізінде жүргізілді. Эмпирикалық база Аустрия, Германия, Үндістан, Қытай, Норвегия, Финляндия, Эстония және Оңтүстік Кореяның 50-ден астам мемлекеттік саясат құжаты мен талдамалық материалын қамтыды. Нәтижелер елдердің жоғары білім беруді ұлттық дамудың құралы ретінде түсінуде жақындасқанын, алайда құқықтық бекіту, басқару және мемлекеттік реттеу мен институционалдық дербестік арасындағы тепе-теңдік бойынша айырмашылықтар сақталғанын көрсетеді. Әмбебап модельдің болмауына қарамастан, стратегияларда ортақ үш деңгейлі құрылым мен үйлестірудің төрт конфигурациясы байқалады. Зерттеу стратегияның тиімділігі жекелеген құралдарды енгізуден гөрі олардың үйлестірілуіне, өзара үйлесімділігіне және қайта қарау мүмкіндігіне тәуелді деген қорытындыға келеді. Алынған нәтижелер Қазақстанның жоғары білім беруді дамыту стратегиясын және оны іске асыру тетіктерін жетілдіру барысында пайдаланылуы мүмкін.
Түйін сөздер: жоғары білім беруді дамыту стратегиясы; салыстырмалы талдау; бенчмаркинг; жоғары білім беруді басқару; стратегиялық жоспарлау; Қазақстан.
