Research Technologies of Teaching in Higher Education: Applying Multidimensional Analytical Approaches to the Study of Hydronymy of Western Kazakhstan

А. Дауткулова; Г.  Мадиева; Уильям П.  Риверс; М. Рахметов

doi:10.26577/JES861202616

Авторлар

А. Дауткулова Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан ; Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, Атырау, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-1493-5953
Г. Мадиева Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы , Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-3198-0024
Уильям П. Риверс Тілдер және халықаралық зерттеулер жөніндегі ұлттық кеңес,Мэриленд, АҚШ https://orcid.org/0000-0002-3711-7363
М. Рахметов Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, Атырау, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-9745-6925

DOI:

https://doi.org/10.26577/JES861202616

Аннотация

Зерттеудің өзектілігі филология ғылымдарын, оның ішінде лингвистиканы оқытудың дидактикасы саласында жоғары білім беруді оқытудың жаңа зерттеу әдістері мен технологияларын әзірлеу қажеттілігімен анықталады. Атап айтқанда, мақалада Батыс өңірінің материалында Қазақстанның гидронимдерін талдау үшін заманауи пәнаралық әдістерді қолдануды оқытудың зерттеу әдістемесі қарастырылған. Гидронимдер табиғи ландшафт ерекшеліктерінің, мәдени жадының және тарихи процестердің маңызды белгілері ретінде әрекет етеді, бірақ дәстүрлі сипаттамалық және этимологиялық тәсілдер олардың көп қабатты құрылымын толық ашуға мүмкіндік бермейді.Терең интерпретация когнитивтік, семантикалық және геоақпараттық әдістерді ұштастыруды талап етеді және бұл тәсілдер студенттерді, магистранттарды, докторанттарды оқытуда табысты қолданылуы мүмкін.

Жұмыстың мақсаты – өңір гидронимиясын когнитивтік, семантикалық және картографиялық модельдеу бағытындағы қазіргі заманғы тәсілдерді жүйелеу арқылы тілтаным саласындағы зерттеушілік оқыту әдістемесін жинақтау. Мақалада аталған тәсілдерді бірыңғай аналитикалық модель аясында біріктіру әлеуеті және зерттеушілік оқыту әдістерінің мүмкіндіктері көрсетіледі. Когнитивтік талдауды концептуалдық фреймдерді реконструкциялауда, семантикалық кластерлеуді мотивациялық топтарды айқындауда, сондай-ақ кеңістіктік паттерндер мен құрылымдарды анықтауда қолдану жолдары сипатталады. Білім алушылар үшін мұндай зерттеулердің топографиялық карталар материалдарына, архивтік дереккөздерге, жарияланған еңбектерге және далалық мәліметтерге негізделуі маңызды екені ерекше атап өтіледі.

Зерттеу нәтижелері когнитивтік модельдер мен ГИС-визуализацияны ұштастыру гидронимдер мен ландшафттық сипаттамалар арасындағы жасырын байланыстарды анықтауға мүмкіндік беретінін, ал семантикалық әдістер түркітілдес, ирантілдес және өзге де мотивациялық қабаттарды ажырататынын көрсетеді. Кеңістіктік модельдеу өңір топонимиясын қалыптастыруда өзен жүйелерінің шешуші рөлін дәлелдейді. Жұмыстың ғылыми жаңалығы – ізделінетін бірліктерді көпөлшемді талдауға арналған когнитивтік, семантикалық және картографиялық тәсілдерді интеграциялауға негізделген зерттеушілік оқыту технологиясын теориялық тұрғыдан негіздеуінде. Алынған нәтижелер әртүрлі деңгейдегі білім алушыларды даярлауға бағытталған пәндерде, сондай-ақ лингвистикада, географияда, мәдениеттануда, өңірлік картографиялық ресурстарды әзірлеуде және топонимиялық деректерді жүйелеуде, сонымен қатар тілдік мұраны сақтау мәселелеріне арналған зерттеулерде қолданылуы мүмкін.

Түйін сөздер: гидроним, Батыс Қазақстан, когнитивті талдау, топонимикалық мотивация, заманауи білім беру технологиялары.

Авторлардың биографиясы

А. Дауткулова, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан ; Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, Атырау, Қазақстан

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің докторанты, Алматы, Қазақстан; Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, «Қазақ тілі және әдебиеті» кафедрасының постдокторанты (Атырау, Қазақстан, e-mail: phdakmaral@gmail.com)

Г. Мадиева, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы , Қазақстан

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, түркология және тіл теориясы кафедрасының профессор-зерттеушісі (Алматы, Қазақстан, e-mail: gbmadiyeva.kz@gmail.com)

Уильям П. Риверс, Тілдер және халықаралық зерттеулер жөніндегі ұлттық кеңес,Мэриленд, АҚШ

PhD, Тілдер жөніндегі Біріккен Ұлттық Комитеттің – Тілдер және халықаралық зерттеулер жөніндегі ұлттық кеңестің атқарушы директоры (Мэриленд, АҚШ, e-mail: william.p.rivers@gmail.com)

М. Рахметов, Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, Атырау, Қазақстан

PhD, «Информатика» кафедрасының қауымдастырылған профессоры, Х. Досмұхаммедов атындағы Атырау университеті КЕАҚ (Атырау , Қазақстан, e-mail: maksot.raxmetov.96@mail.ru)