К вопросу изучения копинг-стратегий поведения подростков. Жасөспірімдердің мінез-құлық копинг-стратегияларын оқып-үйрену мәселесі туралы.

Аннотация

В статье на основе анализа классической и современной зарубежной и отечественной литературы рассмотрено понятие копинг-стратегий поведения, проанализированы подходы к пониманию копинга. Теоретически обосновано, что копинг – это индивидуальный способ взаимодействия с ситуацией согласно ее собственной логике, психологическими возможностями и ее значимостью в человеческой жизни, что уровень развития копинг-ресурсов обеспечивает успешность адаптации к стрессам. Из анализа теоретических данных установлено, что неопределенность события для человека может являться следствием как объективно заданных параметров ситуации, так и его субъективной интерпретации, которая связана с личностными особенностями человека, отсутствием опыта или навыков в решении проблем данного типа жизненных событий. Также следует отметить, что в статье подчеркивается и уточняется необходимость усиленной работы по совершенствованию социально-педагогической поддержки совладающего поведения. Значимость совладания заключается в том, чтобы помочь подростку эффективнее адаптироваться к требованиям ситуации, позволяя ему овладеть ею, погасить стрессовое действие ситуации, творчески переработать и стать активным субъектом. С учетом всего этого в заключительном разделе статьи представлена модель социально-педагогических условий формирования продуктивных копинг-стратегий у школьников подросткового возраста. Мақалада классикалық және қазіргі отандық және шетел әдебиетінің негізінде мінез-құлық копинг-стратегиялары ұғымы қарастырылып, копингті түсінудің тұрғыларына талдау жасалған. Копинг-бұл жағдаяттың өз логикасына, психологиялық мүмкіндіктеріне және оның адам өміріндегі маңызының өзара әрекеттестігіне сәйкес қолданылатын жеке даралық тәсіл екендігі және копинг-ресурстардың күйзелістерге бейімделуді қамтамасыз ететіні теориялық тұрғыда негізделген. Теориялық мәліметтерді талдау барысында болып жатқан жағдайдың белгісіздігі адам үшін шынайы жағдаяттық көрініс болуы мүмкін екендігі анықталды, өйткені адамның осы типтес өмірлік жағдаяттардың шешімін табуда тәжірибесінің жоқтығы және дағдыларының болмауы оның тұлғалық ерекшеліктерімен субъективті түрде байланысты болады. Сонымен қатар, мақалада мұндай мінез- құлық иелеріне әлеуметтік- педагогикалық қолдау көрсетуді жетілдіруде көп жұмыс жасалуы қажет екендігі де ашып көрсетілді. Өзара көмектің маңыздылығы жасөспірімді аталған жағдаяттардың талаптарына бейімделуге баулу, соныменқатар оған сол жағдаятта туындаған күйзелісті шығармашылықпен жеңе білуде өзін белсенді субъект ретінде көрсете алуымен тұжырымдалады. Осы айтылғандарды есепке ала отырып, мақаланың қорытынды бөлімінде мектеп оқушыларының жасөспірім кезіндегі копинг- стратегияларының қалыптасуында ұтымдылық танытатын әлеуметтік- педагогикалық шарттарының моделі ұсынылады.